باید اراده پولادین داشت و کفش آهنین

صنعت توریسم و گردشگری از جمله پدیده‌های مهم و کلیدی در توسعه همه‌جانبه جوامع تلقی می‌شوند. میان‌بر و شاه‌راهی که که ظرفیت‌های ارزآوری بالایی داد و در صورت استفاده بهینه و حساب شده از آن، بسیاری از ظرفیت‌های کشور را بالفعل می‌کند و ارزش افزوده فراوانی نصیب بازیگران و فعالان این حوزه خواهد کرد. زنجیره کسب و کارها و فعالیت‌های حوزه گردشگری گسترده است و مشاغل زیادی نیز به صورت مستقیم و غیر مستقیم با آن در ارتباط هستند. تورلیدری یا راهنمای تور یکی از همین دست مشاغل است که اشتغال به آن به عنوان فعالیتی تخصصی، تنها با داشتن کارت رسمی و معتبر از سوی وزارت میراث فرهنگی امکان‌پذیر است. مسیر دریافت کارت راهنمای گردشگری اما طولانی و زمان‌بر است.

علاوه بر پروسه معمول آموزش و ارزیابی صلاحیت، بوروکراسی‌های اداری پیچیده و زمان‌بر و شیوه‌های سنتی اجرای فرآیندها گاه آنچنان طاقت‌فرساست که متقاضیان عطای داشتن کارت را به لقای آن می‌بخشند. وضعیتی که هرچند تازه و محدود به یکی دو سال اخیر نیست، شیوع ویروس کرونا دشواری‌های آن را دوچندان کرده است.

راهنمای تور چه کسی است؟

تورلیدرها درواقع حلقه‌های واسطی هستند که عناصر اصلی صنعت گردشگری یعنی گردشگران و ارائه‌دهندگان خدمات گردشگری را به یکدیگر وصل می‌کنند و از این نظر نقشی محوری در صنعت گردشگری ایفا می‌کنند. از یک طرف با دانش و اطلاعات و تخصصی که در حوزه گردشگری دارند، جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی و طبیعی اماکن و مناطق مختلف گردشگری کشور را به توریست‌های خارجی معرفی می‌کنند و آن‌ها را جذب می‌کنند و از آن سو نیز گردشگران داخلی را ترغیب می‌کنند که از مناطق مختلف کشور بازدید کنند.

با اینکه سابقه فعالیت تورهای گردشگری و تورگردانان به چندین دهه پیش برمی‌گردد، در سال‌های اخیر با تغییر در سبک زندگی و اضافه شدن سفر به سبد هزینه‌های خانوار و به خصوص گرایش آژانس‌های مسافرتی و تورگردانان به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، تورهای گردشگری نیز بیش از گذشته رونق گرفته‌اند. مردم ترجیح می‌دهند سفرهای دسته‌جمعی و آگاهانه در قالب تورهای گردشگری داخلی و خارجی را تجربه کنند و همین موضوع نیز اهمیت و جایگاه راهنمایان تور را برجسته‌تر کرده است.

۱۳ هزار راهنمای گردشگری رسمی در کشور

بنا به آمارهایی که وزارت میراث فرهنگی داده، حدود ۱۳ هزار راهنمای گردشگری دارای کارت معتبر فعالیت می‌کنند. البته تعداد قابل توجهی زیادی از این راهنمایان تور غیرفعال هستند و به‌خصوص با شیوع ویروس کرونا و رکود صنعت گردشگری، تعداد بیشتری از آن‌ها از صنعت گردشگری خارج شده‌اند. احتمالا چندین برابر تعداد راهنمایان تور رسمی، افراد فاقد کارت معتبر تورگردانی نیز به صورت غیررسمی فعالیت می‌کنند.

وزارت میراث فرهنگی سال‌هاست به منظور سازماندهی راهنمایان گردشگری، اقدام به صدور کارت راهنمایان گردشگری به متقاضیان می‌کند. به این صورت که علاقه‌مندان به تور و تورگردانی باید در دوره‌های تخصصی آموزشی تورگردانی شرکت کنند و آزمون‌های مختلف و مصاحبه را پشت سر بگذارند تا کارت راهنمای گردشگری برای آن‌ها صادر شود و به صورت رسمی فعالیت خود را شروع کنند. تور لیدر شدن آنطور که تصور می‌شود، آسان نیست و نیاز به مقدمات بسیاری دارد که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شویم.

صدور کارت راهنمای گردشگری چگونه است؟

به طور خلاصه کسانی که مایل به فعالیت در صنعت توریسم به عنوان راهنمای گردشگری هستند، در گام اول باید دوره‌های راهنماهای تور را با موفقیت پشت سر بگذارند و گواهینامه آن را دریافت کنند. در مرحله بعد با تسلیم درخواست خود به وزارت میراث فرهنگی کارت راهنمای گردشگری برای آن‌ها صادر می‌شود. این کارت به صاحبان آن‌ امکان می‌دهد با آژانس‌های خدمات مسافرتی در اجرای تورهای گردشگری همکاری کنند و به راهبری و هدایت تورها اقدام کنند. در حقیقت تنها در این حالت است که یک تورلیدر می‌تواند اقدام به برگزاری یا فروش تور با همکاری دفاتر خدمات مسافرتی است.

گام اول دریافت کارت راهنمای تور، شرکت در دوره‌های تخصصی راهنمای تور است که سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و برخی موسسه‌های آموزشی دارای مجوز از وزارت میراث فرهنگی کشور برگزار می‌کنند. این دوره‌ها شامل ۸ رشته ایرانگردی و جهانگردی، طبیعت‌گردی، دوچرخه‌سواری، گردشگری کودک، پرنده‌نگری، زمین‌گردشگری، کوهستان، و سافاری است و افراد متناسب با علاقه و توانایی‌های خود در یکی از آن‌ها ثبت‌نام می‌کنند. طول دوره‌ها نیز به طور میانگین و متناسب با نوع رشته انتخابی بین ۶ تا ۱۱ ماه و هزینه‌ آن نیز به طور میانگین ۲ تا ۳ میلیون تومان است. آموزشگاه‌ها بعد از پایان هر درس آزمون داخلی برگزار می‌کنند و اگر افراد این آزمون‌ها را با نمره قبولی پشت سر بگذارند، به مرحله آزمون جامع می‌رسند.


مطلب پیشنهادی: مشق غیراستارتاپی صدور مجوز


این آزمون را وزارت میراث فرهنگی دو بار در سال برگزار می‌کند و متقاضیان کارت راهنمای تور باید در آن ثبت‌نام کنند. چنانچه متقاضی آزمون جامع را نیز با موفقیت پشت سر بگذارد، باید برای آزمون شفاهی زبان خارجی آماده شود که آن هم به طور معمول ۲ یا ۳ بار در سال برگزار می‌شود و زمان آن از طریق موسسه‌های آموزشی اعلام می‌شود. با شرکت و قبولی در مصاحبه شفاهی زبان‌های خارجی، وزارت میراث فرهنگی گواهی پایان دوره آموزشی صادر می‌کند. در مرحله بعد، متقاضی باید به معاونت‌ گردشگری سازمان میراث فرهنگی مراجعه کند و پرونده تشکیل دهد.

مراحل صدور کارت راهنمای گردشگری و مدارک آن

تشکیل پرونده و صدور کارت راهنمای گردشگری نیز مراحل خاص خود را دارد و مدارک مختلفی باید ارائه شود. متقاضیان باید به صورت حضوری به معاونت گردشگری سازمان‌های میراث فرهنگی مراجعه کنند و درخواست خود را به منظور صدور کارت راهنمای گردشگری در سامانه ta.ichto.ir ثبت کنند. در مرحله اول این بخش کمیته‌ ۴ نفره‌ای در معاونت گردشگری با داوطلبان مصاحبه می‌کنند که محور آن سوال‌هایی تخصصی درباره گردشگری، روش‌های تورگردانی و کمک‌های اولیه و… است.

متقاضیان کارت راهنمای گردشگری پس از قبولی در مصاحبه، باید مدارکی شامل تصویر کلیه صفحات شناسنامه و کارت ملی، آخرین مدرک تحصیلی، کارت پایان خدمت یا گواهی اشتغال به تحصیل، گواهی پایان دوره آموزشی، فرم تکمیل شده تقاضای صدور کارت و… را به معاونت گردشگری تحویل دهند. در مرحله بعد نیز لازم است استعلام‌های سه‌گانه حراست، سوء‌پیشینه و نداشتن اعتیاد ارائه شود. استعلام حراست به صورت مصاحبه‌‌ای است و متقاضی باید به بخش حراست سازمان میراث فرهنگی مراجعه کند.

جواب‌های دو نامه عدم اعتیاد و سوءپیشینه نیز مثل موارد قبلی باید به دبیرخانه معاونت گردشگری رسانده شوند و ضمیمه پرونده شوند تا فرایند صدور کارت راهنمای گردشگری آغاز شود. در این مرحله دوباره باید به معاونت گردشگری مراجعه کرد و درخواست صدور کارت فیزیکی راهنمای گردشگری را در سامانه ثبت کرد. مرحله آخر نیز دریافت کارت گردشگری است که متقاضی باز هم باید به صورت حضوری به سازمان میراث فرهنگی مراجعه کند.

توقف صدور کارت راهنمای گردشگری

ما این مراحل را به صورت فشرده و مختصر توضیح دادیم و هدف‌مان هم این بود که نشان دهیم که برای دریافت کارت راهنمای گردشگری چه مراحلی باید طی شوند. در عمل اما در حال حاضر کارت راهنمای گردشگری صادر نمی‌شود و متقاضیانی هم که در نوبت دریافت کارت قرار دارند، باید همچنان منتظر بمانند. معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی در شهریور ماه امسال بخشنامه‌‌ای برای تمدید کارت راهنمایان گردشگری تا پایان سال ۹۹ صادر کرد و از️ راهنمایان گردشگری خواست در صورت که اعتبار کارت راهنمای گردشگری‌شان به پایان رسیده، به سامانه‌ ta.ichto.ir مراجعه و بخش خوداظهاری را تکمیل کنند تا مدت اعتبار کارت‌ها از طریق سامانه تمدید شود.

هرچند در این بخشنامه تاکید شده که کارت فیزیکی برای این قبیل افراد صادر نخواهد شد، از قرار وزارت میراث فرهنگی حتی برای متقاضیانی که برای اولین بار می‌خواهند کارت راهنمای گردشگری دریافت کنند و با مشقت فراوان مراحل مختلف شرکت در آزمون و مصاحبه‌ها و تایید صلاحیت‌ها را پست سر گذاشته‌اند، کارتی صادر نمی‌کند.

چالش‌های دریافت کارت راهنمای گردشگری

محدودیت در صدور کارت تنها بخش کوچکی از مشکلاتی است که متقاضیان دریافت مجوز رسمی فعالیت در زمینه تورگردانی با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. فرآیند صدور کارت به شدت کند است و بعد از شیوع ویروس کرونا نیز تقریبا متوقف شده است. بسیاری از متقاضیان بعد از چندین ماه و حتی چندین سال دوندگی و مراجعات چندباره به سازمان میراث فرهنگی و گذشتن از سد انواع و اقسام تاییدیه‌ها به بن‌بست‌‌هایی عجیب و غریب برخورد می‌کنند. از نبود چیپ‌ست و تراشه کارت الکترونیک تا تاخیر در پاسخ به استعلام‌ها و نحوه برگزاری مصاحبه‌ها و در نهایت هم صادر نشدن کارت به دلیل شیوع ویروس کرونا.

برای اینکه بدانید دقیقا از چه حرف می‌زنیم تجربه یکی از متقاضیان دریافت کارت راهنمای گردشگری که با آگرد گفت‌و‌گو کرده را مرور می‌کنیم. این متقاضی دریافت مجوز تورلیدری از خرداد سال ۹۷ در کلاس‌های آموزشی راهنمایان گردشگری شرکت کرده و تاکنون نیز موفق به دریافت کارت خود نشده است. او می‌گوید: «بعد از ۹ ماه حضور در کلاس‌های راهنمایان گردشگری، در آزمون جامع که اسفند همان سال برگزار شد، شرکت کردم. اردیبهشت سال ۹۸ نتایج اعلام شد و مشخص شد که آزمون جامع را با موفقیت پشت سر گذاشته‌ام. بعد از آن نوبت به اعلام زمان مصاحبه زبان تخصصی رسید که تابستان برگزار شد و در آن نیز حد نصاب لازم را کسب کردم و پذیرفته شدم.»

این فعال گردشگری با اشاره به تاخیرهای فراوان در اعلام نتایج آزمون‌ها اضافه می‌کند: «جواب قبولی در مصاحبه زبان حدود یک فصل به طول انجامید که مدت زمان زیادی است. بعد از آن اعلام کردند که از طریق آموزشگاه زمان دریافت گواهی پایان دوره اطلاع‌رسانی می‌شود که چنین نشد و از طریق دوستان و همکاران باتجربه‌‌تر متوجه شدم برای دست‌یابی به نتیجه باید روزانه چه از طریق تماس تلفنی و چه مراجعه حضوری پیگیر مراحل انجام کار باشم.» آنطور که این متقاضی کارت راهنمای گردشگری شرح می‌دهد، در دو فصل پاییز و زمستان سال ۹۸ به صورت روزانه با بخش مربوطه در سازمان اداره میراث فرهنگی استان تهران در تماس بوده که مسئولان نام او را برای صادر شدن گواهی پایان دوره راهنمای گردشگری وارد سامانه کنند. او اضافه می‌کند: «در فصل بهار امسال و درست یک سال بعد از پایان آزمون راهنمای گردشگری، گواهی پایان دوره صادر شد که مدت زمان زیادی است.»

این فعال گردشگری با بیان اینکه فرآیند صدور کارت راهنمای در هر مرحله دشوارتر می‌شود، می‌گوید: «صدور گواهی پایان دوره، قابل مقایسه با چالش‌‌های دریافت کارت فیزیکی راهنمای گردشگری نیست. باید فهرستی بلندبالا از مدارک را کپی برابر اصل کرد و با مراجعه حضوری آن‌ها را در دبیرخانه سازمان میراث فرهنگی به ثبت رساند. این در حالی است که امروزه در اغلب سازمان‌ها و نهادها زیرساخت‌های آنلاین ایجاد شده که می‌توان به صورت الکترونیک به بارگزاری مدارک و مستندات پرداخت. یک ماه پس از تحویل مدارک با پیگیری‌هایی که انجام شد، برای مصاحبه کمیته فنی دعوت شدم اما طبق معمول نتیجه این بخش را نیز با پیگیری و تماس و مراجعه حضوری و خواهش و تمنا اعلام کردند.»

این متقاضی دریافت کارت راهنمای گردشگری دریافت معرفی‌نامه برای اخذ گواهی عدم سو پیشینه و اعتیاد و حراست میراث فرهنگی را از دیگر مراحلی می‌داند که به گفته او فرسایشی و زمانبر است و متقاضی باید با پیگیری از نتیجه آن‌ها مطلع شود. او در این باره چنین می‌گوید: «بعد از سه هفته با مراجعه حضوری به سازمان میراث فرهنگی از نتیجه گواهی‌های سوپیشینه و اعتیاد آگاه شدم اما نتیجه استعلام از حراست میراث فرهنگی با بهانه‌های واهی و تکراری و نامشخص ۶ ماه به طول انجامید. در حال حاضر با اینکه سه ماه از زمان اعلام استعلام گذشته، پرونده با شماره درخواست مشخص تا بخش نهایی صدور کارت پیش رفته اما وزارت میراث فرهنگی بنا به دستور ستاد ملی مقابله با کرونا بخشنامه صادر کرده که تا پایان سال کارت راهنمای گردشگری صادر نمی‌شود.»

این فعال گردشگری می‌افزاید: «سه سال دوندگی برای دریافت کارت راهنمای گردشگری با وجود گذراندن کامل دوره آموزشی، موفقیت در آزمون جامع راهنمایان، قبولی در مصاحبه‌های زبان و فنی، و تکمیل مدارک مورد نیاز و پیگیری‌های فراوان هنوز به نتیجه نرسیده و هیچ چشم‌اندازی هم نیست که وزارت میراث فرهنگی چه زمانی کارت‌ راهنمای گردشگری را صادر می‌کند.»

ضرورت انجام اصلاحات در رویه‌های اجرایی وزارت میراث فرهنگی

تردیدی نیست که این متقاضی تنها کسی نیست که سه سال از عمر خود را صرف تلاش برای گرفتن یک مجوز در صنعت گردشگری کشور می‌کند. از این دست افراد و عمرهای از کف رفته در میان فعالان صنعت گردشگری زیاد است. افرادی که با شور و اشتیاق و علاقه و بعضا با ایده‌های نواورانه وارد این حوزه می‌شوند تا باری را از دوش دولت و دستگاه‌های دولتی بردارند و تنها انتظارشان نیز همکاری و هماهنگی ارکان و بخش‌های مختلف در وزارت میراث فرهنگی است. واقعیت این است که در نمونه کارت راهنمای گردشگری، چنین فرآیندهایی اگر هم استثنا باشد و نادر- که نیست- هیچ منطقی قابل دفاع نیست.

از هر زاویه‌ای به موضوع بنگریم، این حجم از رفت و آمدها و پیگیری‌ها هر علتی که داشته باشد، نتیجه‌اش خستگی و کلافگی و بدبینی و از دست رفتن انرژی و انگیزه در میان فعالان صنعت گردشگری است. دیوانسالاری اداری، فرسایشی بودن فرآیندها و طولانی برای پاسخگویی به استعلام‌ها، سنتی بودن فرآیندها، سلیقه‌گرایی و اعمال نظرات و سخت‌گیری‌های شخصی و اغلب بی‌هدف، نه‌تنها دریافت کارت راهنمای گردشگری بلکه پروسه دریافت هر مجوز دیگری از وزارت میراث فرهنگی را به هفت‌خانی تشبیه می‌کند که برای عبور از آن باید ارائه پولادین و کفش آهنین به پا داشت.

با نگاهی آسیب‌شناسانه به نظر می‌رسد ریشه‌ این مشکل اساسی را در وهله اول در ساختار وزارت میراث فرهنگی جست‌و‌جو کرد. وزارت‌خانه‌ای که در زمره بزرگترین نهادهای خدمات‌محور اجرایی کشور قرار دارد و به دلیل ذات و ماهیت آن که عبارت است از تولی‌گری و هدایت صنعت گردشگری، انتظار می‌رود واجد حداقلی از چابکی باشد که مخاطبان آن برای پیشبرد امور خود با پیش‌پاافتاده‌ای مثل مراجعه حضوری و پیگیری‌‌های روزانه حضوری روبرو نشوند. با وجود اینکه میراث فرهنگی به معنای امروزی‌ آن از سال ۶۴ تشکیل شده و از دوسال پیش هم به وزارت‌خانه تبدیل شده، در ساختار و فرآیندهای این وزارت‌خانه کمتر نشانی از تعامل‌ و ارتباط دوسویه با ارباب رجوع‌ها که همانا اقشار و گروه‌های اهل فرهنگ و هنر هستند، به چشم می‌خورد.

انفعال و بی‌عملی، تعدد بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها و پرداختن به موضوعات فرعی و کم‌اهمیت‌تر ضعف‌هایی اساسی است که به گواه ناظران و فعالان صنعت گردشگری در صورت تعلل و مقاومت در برابر تغییر آن‌ها، ظرفیت‌های صنعت گردشگری و فرصت‌های اشتغالزایی و ارزآوری آن را یکی پس از دیگری به باد می‌دهد. بی‌شک در سایه تعامل بین دستگاه‌های اجرایی دولتی و بخش خصوصی می‌توان صنعت گردشگری را به جایگزینی شایسته برای بخش‌های دیگر اقتصادی که عموما هم در شرایط رکود و تورمی چندین دهه‌ای قرار دارند، بدل کرد. با این پیش‌شرط که در ماموریت‌ها و سیاست‌های این وزارت‌خانه تجدیدنظرهایی صورت گیرد و ضعف‌ها و نقص‌هایی که در سلسله مراتب اداری و ارکان اجرایی آن مشهودتر است، اصلاحاتی صورت گیرد.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آخرین خبرها

شبکه های اجتماعی

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

تبلیغات

خبرنامه

برای اشتراک رایگان خبرنامه آگردایمیل خود را وارد کنید:

مطالب مرتبط

آکادمی آگرد

هرآنچه برای راه اندازی کسب و کار گردشگری می‌خواهید
سرمایه گذاری بر استارتاپ
استارتاپ های گردشگری

تعداد کمی از مردم سال ۲۰۲۰ را با چیزی جز همه‌گیری ویروس کرونا و قرنطینه و تست‌های تشخیص و شوک ناشی از آمارهای بالای بیماری

اعتماد به سفر
بایگانی

سال ۱۴۰۰ شروع شده و همانند بسیاری از کشورها، در ایران نیز مهم‌ترین مسئله‌ای که همه ما با آن درگیر هستیم، ویروس کرونا و دغدغه

فناوری سفر
بایگانی

صنعت گردشگری از حوزه‌هایی است که لبه به لبه نواوری حرکت می‌کند. نگاهی به عملکرد استارتاپ‌های موفق در صنعت گردشگری می‌توان گفت که راه‌حل‌های نوآورانه